Saskia Maarse | 22 december 2025

De dagen zijn kort, de lijstjes lang, en deze week duiken we alweer de Top 2000 in. Dan luisteren we niet alleen naar muziek, maar ook naar herinneringen, emoties en verhalen.

Muziek is meer dan tekst en melodie. Het is een culturele handleiding die ons vertelt hoe je mens hoort te zijn. En dat gebeurt op verschillende manieren.

Neem ABBA en The Rolling Stones. Allebei succesvol en iconisch, maar cultureel gezien elkaars tegenpolen. Waar ABBA de innerlijke waarheid onderzoekt, vieren The Rolling Stones de sociale en lichamelijke vrijheid.

Wat vertelt de muziek van ABBA en The Rolling Stones ons over hun culturele waarden? Wat betekenen eerlijkheid en vrijheid voor deze wereldbands? En hoe gaan ze om met succes?

In een feminiene cultuur zoals Zweden draait het leven — volgens de dimensie masculiniteit van Hofstede — om hoe het met mensen gaat. Succes wordt niet afgemeten aan zichtbare prestaties of status, maar aan welzijn, balans en de kwaliteit van relaties. Je hoeft niet te bewijzen dat je beter bent dan anderen; sterker nog, dat kan zelfs als ongepast worden ervaren. Succes is iets wat je draagt, niet wat je etaleert.

Eerlijkheid krijgt in zo’n cultuur een andere betekenis dan we misschien gewend zijn. Het gaat niet om hardop “zeggen waar het op staat”, maar om gelijkheid en trouw blijven aan je gevoelens. Conflicten worden liever vermeden, emoties mogen er zijn — zolang ze de ander niet overschaduwen en de sociale harmonie intact blijft. Bescheidenheid is hier geen zwakte, maar een teken van volwassenheid en zelfbeheersing.

Wie naar ABBA luistert, hoort dit overal in terug. Hun liedjes gaan zelden over triomf of overwinning. Zelfs wanneer ze succes bezingen, zoals in Waterloo, gebeurt dat via overgave: niet winnen door kracht, maar door toe te geven.

Knowing Me, Knowing You is nog subtieler. Geen drama, geen ruzie, maar het stille moment waarop twee mensen beseffen dat het niet meer werkt. De woorden zijn eenvoudig, bijna terughoudend.

Ook in The Winner Takes It All ontbreekt elke vorm van wraak of trots. Wat overblijft is erkenning: liefde kan eindigen, en dat doet pijn. Dat is eerlijkheid in feminiene zin — de realiteit onder ogen zien zonder jezelf groter te maken dan de ander.

Zelfs op het hoogtepunt van hun wereldsucces bleef ABBA opvallend bescheiden en afstandelijk. De focus lag op vakmanschap, niet op charisma. Hun privéleven werd zorgvuldig beschermd en het klassieke sterren-ego vermeden. In de Zweedse cultuur wordt succes immers niet uitvergroot, maar ingekapseld.

In meer masculiene culturen, zoals het Verenigd Koninkrijk, wordt succes juist gezien als iets wat je moet laten zien. Het gaat om presteren, winnen en jezelf onderscheiden. Competitie hoort bij het leven, en conflicten zijn niet per se negatief — ze kunnen zelfs laten zien dat je ergens voor stáát.

In de Britse rockcultuur gaat het om: echt zijn, jezelf zijn en je verlangens uiten, zelfs als dat schuurt. Authenticiteit is belangrijker dan harmonie.

The Rolling Stones zijn daar het schoolvoorbeeld van. Hun muziek is niet bedachtzaam, maar instinctief. Emoties klinken ongefilterd: luid, provocerend en confronterend. Hun teksten schuwen geen scherpe randen. Satisfaction is een uitbarsting in het moment zelf.:“I can’t get no satisfaction”. Het is geen analyse, maar een rauwe vaststelling van frustratie, zonder omweg of relativering.

In Sympathy for the Devil spreekt de duivel zelf. Het nummer dwingt ons na te denken over goed en kwaad – over historische tragedies. Er wordt bewust gespeeld met morele grenzen.

Ook hun omgang met succes past naadloos in de Britse cultuur. Succes bevestigt wie je bent. Grote zalen, schandalen en excessen zijn geen bijzaak, maar onderdeel van het artiestenbestaan. Mick Jagger gebruikt het podium als arena, waarin hij domineert, verleidt en provoceert. Succes wordt niet verstopt, maar opgeëist — als bewijs van vrijheid en kracht.

Deze cultuurverschillen verklaren veel over:

• Waarom ABBA lange tijd werd weggezet als “niet cool” in het VK en de VS.
• Waarom The Rolling Stones juist werden gezien als het toonbeeld van authenticiteit.
• Waarom ABBA’s muziek emotioneel duurzaam blijkt.
• En waarom de Stones zijn uitgegroeid tot een mythisch fenomeen.

En misschien is dat precies waarom ik zelf fan ben van allebei. Juist omdat ze zo verschillend zijn. ABBA raakt me in momenten van reflectie en kwetsbaarheid. The Rolling Stones spreken dat deel aan dat ruimte zoekt, vrijheid wil en soms gewoon even wil schuren.

Samen laten ze zien dat er niet één juiste manier is om mens te zijn, lief te hebben of succes te beleven. Muziek biedt ons meerdere spiegels — en soms herkennen we ons in allemaal.

De Top 2000 is daarmee meer dan een lijst van liedjes. Het is een cultureel archief waarin hoorbaar en zichtbaar wordt hoe mensen wereldwijd omgaan met universele thema’s als liefde, verlies en verlangen. Misschien is dát wel waarom we elk jaar opnieuw blijven luisteren. Omdat we onszelf erin blijven terugvinden — soms in ABBA, soms in The Rolling Stones, en soms ergens daartussenin.

Saskia Maarse is intercultureel spreker, trainer en auteur. Ze geeft lezingen, workshops en trainingen over de Nederlandse (zakelijke) cultuur in relatie tot andere culturen.